„ … Dwór w tej wsi parkanem ze trzech stron oparkaniony, wrota do niego wjezdne. Izdeb małych trzy, z komorami dwie. Trzecia bez komory. Dom wielki, nowo postawiony, z gankiem …”

K. Arłamowski
Chotyniec

Wieś położona na południowo-wschodniej krawędzi Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, w gminie Radymno, 11 km na wschód od tego miasta, niespełna 2 km na południe od drogi do Korczowej.

Osada Chotyniec, istniała w XIV w., powstała zapewne wcześniej. Według legendy miało tu być miasteczko o nazwie Choć, a także grodzisko. Na polach nie opodal wsi znajduje się piaszczysta wyniosłość, zwana z ruska Horodysko (Grodzisko), która mierzy 206 metrów wysokości. Zachowały się tu pozostałości wałów w kształcie owalu o wymiarach około 750×580 m, bliżej nieznanego pochodzenia, najprawdopodobniej są to wały średniowiecznego grodziska. Tu właśnie w XIV – XV w. miało powstać wspomniane miasteczko, spalone przez Tatarów.

Chotyniec – dwór w dobrach królewskich

Powstanie wsi datuje się na XIV wiek. Wieś ta stanowiła wówczas własność królewską. W XV wieku zaś była już własnością Budziwoja Mamajowicza. Od Mamajowiczów w 1500 roku wieś wykupił arcybiskup lwowski. Na przełomie XVI i XVII wieku w miejscowości miał swoją siedzibę Stanisław Stadnicki, starosta zygwulski. W 1606 roku wieś najechał Jan Herbut z Dobromila. W XVII wieku wieś przeszła ponownie w ręce królewskie i wraz z pobliskimi Hruszowicami była osobną dzierżawą. Zmienność własności wsi była bardzo częstą tradycją, bowiem w 1644 roku właścicielem był Mikołaj Ostrowski wraz z żoną Anną Snopkowską. W ówczesnym Chotyńcu istniał dwór. Ciekawie opisał go K. Arłamowski. Oto jak dwór chotyniecki przedstawiał się w latach 1661 – 1665:

„Dwór w tej wsi parkanem ze trzech stron oparkaniony, wrota do niego wjezdne. Izdeb małych trzy, z komorami dwie. Trzecia bez komory. Dom wielki, nowo postawiony, z gankiem. W nim izdeb większych dwie z komnatami, pobocznych także dwie z komnatami. Piece wszędy nowe. Komin jeden wywiedziony. Kuchnia w tyle tego budynku niemała. Piwnica murowana pod tym budynkiem. Stajnia, wyszedłszy z tego budynku po lewej stronie, a za nią folwark z oborą przy gumnie.”

Nie można doszukać się w źródłach właścicieli Chotyńca w XVII i XVIII wieku. Od 1831 roku właścicielem był Jan Lewandowski, w 1848 roku – Walenty Wiktor. Pochodzący z tego czasu plan katastralny wskazuje na istnienie trzech przysiółków – Chałupki, Załazie i Dombrowa.

W tym czasie zabudowa wsi była wyłącznie drewniana i głównie skoncentrowana w centrum wyznaczonym przez cerkiew. W 1868 roku jako właściciel notowany jest Jan Witwicki, a także kapituła obrządku greckokatolickiego w Przemyślu. W latach 1850 – 1851 Chotyniec liczył 1174 mieszkańców, w zdecydowanej większości grekokatolików. Od 1873 roku jako właściciel notowany jest Mieczysław hr. Skarbek. Właścicielem był krótko, bowiem od końca XIX wieku właścicielem stał się Stanisław Myszkowski – dziedzic pobliskich Hruszowic i Stubna.

Zabytek architektury I grupy

Ozdobą wsi jest piękna drewniana cerkiew p.w. Narodzenia N.M.P., zbudowana w 1613 roku. Cerkiew o tradycyjnym trójdzielnym układzie (prezbiterium, nawa, babiniec), nakryta trzema kopułami tzw. trzykopułowa, obita gontami i okolona sobotami, wyróżnia się oryginalną sylwetką i należy do najstarszych obiektów tego typu w Polsce. Wewnątrz zachowana w części polichromia, ikonostas i Cudowna Ikona Matki Boskiej. W okresie I wojny światowej walki o San spowodowały znaczne straty w zabudowie wsi, m.in. częściowemu zniszczeniu uległa cerkiewna dzwonnica (dzwonnica pochodziła z okresu budowy cerkwi – po I wojnie światowej zrekonstruowana).

W 1938 roku było tu 1800 grekokatolików (według innych danych 1040 Ukraińców na 2130 mieszkańców wsi). Po II wojnie światowej ludność Chotyńca została wysiedlona. Cerkiew po wojnie była opuszczona i zniszczona. Później była użytkowana jako kościół rzymskokatolicki. Od 1990 roku ponownie w użytkowaniu grekokatolików. W latach 1991 – 1992 dokonano generalnego remontu. Wyposażenie wewnątrz zdekompletowane. Zachowany został ikonostas i Cudowna Ikona Matki Boskiej. Tradycja mówi co potwierdzają najstarsi mieszkańcy Chotyńca, że cerkiewka stała nieco niżej oddalona około 200 m od miejsca gdzie aktualnie się znajduje. Mieszkańcy wsi w całości sunęli Ją po kłodach, tylko wtedy gdy wewnątrz odprawiano mszę św. aż na pobliskie wzniesienie gdzie stoi po dzień dzisiejszy.

Tuż przy cerkwi u stóp drewnianego krzyża z datą 1992 (zakończenie remontu cerkwi), znajduje się również tablica upamiętniająca 50 – lecie akcji „Wisła”.

Trzy świątynie

Świątynia pojednania

Na terenie Chotyńca obecnie znajdują się trzy świątynie – dwa kościoły i wyżej opisana cerkiew. Wieś zasłynęła przed laty z „prywatnego kościoła”, będącego miejscem licznych pielgrzymek z całego kraju, a nawet zza granicy. Kościół zbudował mieszkaniec wsi, Stanisław Kaczmar, który niedawno ofiarował budowlę archidiecezji rzymsko-katolickiej w Przemyślu. Nowy kościół jako „świątynia pojednania”, został poświęcony przez abp. Józefa Michalika w 1997 roku.

Kościół Parafialny

Parafia w Chotyńcu powstała w 1983 roku. Parafia korzystała z budynku cerkiewnego, później Msze Św. odprawiane były w kaplicy, która znajdowała się w plebani. Było to uciążliwe, ponieważ kaplica była mała. W 1991 roku mieszkańcy podjęli duże przedsięwzięcie, mianowicie budowy nowej świątyni. Budowano ją według projektu ks. inż. Jerzego Wierzchowskiego. Budowę świątyni ukończono w 1996 roku. Mieszkańcy wsi są dumni, ponieważ świątynia wzniesiona została z ich ofiar i wznosiły ją ich ręce. Księża, którzy służyli na parafii: ks. Ryszard Ośmiak, ks. Andrzej Gil, ks. Wiesław Buszta, ks. Zbigniew Kaszuba, ks. Zbigniew Góra i obecny proboszcz parafii ks. Jan Bocek.

Do parafii należy także wieś Załazie, Chałupki Chotynieckie i Zaleska Wola z własnym kościółkiem dojezdnym.

Gmina – rys historyczny

Obszar Gminy Radymno tworzy zespolenie dwóch krain fizjograficznych: Kotliny Sandomierskiej i Pogórza Karpackiego, podzielonych krętą wstęgą rzeki San, położony jest na głównym historycznym szlaku handlowym pomiędzy miastami Jarosław i Przemyśl.

Początki osadnictwa na terenie regionu jarosławskiego sięgają bardzo odległych czasów. Badania archeologiczne potwierdzają zamieszkiwanie tych terenów przez osadników w epoce kamiennej tj. około 10 000 lat p.n.e. Zachowały się także ślady miejscowego kultu pogańskiego, w postaci kamiennych, prymitywnie wykonanych starodawnych posągów. Jeszcze w II połowie XIV wieku w miejscu zwanym Babianka w okolicy Radymna na prawym brzegu Sanu stała rzeźba kamienna w postaci tzw. baby nazwana później posągiem pogańskiej Dyanny. Posąg zniszczono jeszcze w XIV wieku z rozkazu biskupa przemyskiego Świętosława.

W granicach gminy Radymno połażonych jest 18 wsi z przysiółkami. Większość miejscowości założonych zostało w połowie XIV wieku.

W XV stuleciu obecny teren gminy nawiedzili Tatarzy, niszcząc doszczętnie napotkane po drodze wsie. Wtargnęli tutaj także Wołosi, pod wodzą mołdawskiego hospodara Stefana, który spalił też Lwów. Terenom tym dokuczały też napady niepłatnego żołnierstwa. 1623 roku niespodziewany napad tatarski doszczętnie zniszczył okolice nadsanowe. W następnych latach XVII wieku tereny te nawiedzane i grabione były przez oddziały kozackie, a także przez wojska szwedzkie pod wodzą Karola Gustawa. 1772 roku na teren obecnej gminy wkroczyło wojsko austriackie i ziemie te zostały włączone do zaboru austriackiego. Od czasów zasiedlania do rozbiorów tereny te były własnością Ziemi Przemyskiej. Po rozbiorach znalazły się pod panowaniem Cesarstwa Austrii, w obrębie Galicji Wschodniej.

Dodatek – wiersz

Nasz Chotyniec stary jest

To wiek czternasty gdy powstała nasza wieś

Był on wsią królewską, także Mamajowiczową

A od 1500-tnego roku wioską biskupową

A gdy biskup się Chotyńcem nacieszył

A może bardzo nagrzeszył

Bo w XVI i XVII wieku „diabeł łańcucki”

Stadnicki naszą wsią się cieszył

W 1606 roku diabeł został zniszczony

A Chotyniec nadal przeszedł w królewskie szpony

Zmieniali się właściciele był Snopkowski

Ostrowska i Trzebuchowski

Tak Chotyńcem handlowali

Aż w 1613 roku cerkiew wybudowali

A nasza wioska jaka była taka była

Ale nadal się CHOTYŃCEM nazywa

Bibliografia:

1. Kulczycki Cz., Gmina Radymno, P.U.W. ”Roksana”, Krosno 2002.

2. Rożański Jan, Przemyśl i okolice, Sport i turystyka, Warszawa 1977.

3. Gosztyła M., Proska M., Dwory województwa przemyskiego, 1996. 4. Multimedialna encyklopedia PWN 2001.

5. Wład P., Województwo przemyskie – Zarys geograficzny, 1996.

6. Biuletyn Informacyjny Urzędu Gminy Radymno, Nr 1 – IV 2004.

Paweł i Piotr Miara

Dodaj komentarz

Your SEO optimized title page contents