MOSZCZANY- KRÓTKA HISTORIA

 

     Wieś Łazy wraz z przysiółkiem Moszczany powstała w połowie XIV wieku, była własnością królewską. W 1587r. przeszła na własność rodziny Tarnowskich. W latach 1621-1656 kolejno przechodziła w ręce rodzin Odrowążów, Kostków,  Ostrowskich. W roku 1656 podzielono ją pomiędzy Lubomirskich i Zamojskich.

     Pierwsze obiekty zostały wybudowane w 1762r. przez Księcia Augusta Czartoryskiego z przeznaczeniem  na browar z gorzelnią. Na początku XVIII wieku w Łazach i w Moszczanach znajdowały się folwarki. Obok folwarku w Moszczanach, w 2 połowie XVIII wieku wybudowany został według projektu architekta Józefa Degena browar, który był czynny do 1820 roku i przynosił duże zyski. W połowie XIX wieku w północno-wschodniej części Łazów, na prawym brzegu rzeki Wiszni zlokalizowany był folwark i drewniana cerkiew p.w. św. Iwana, przy której istniała parafia greckokatolicka. Mieszkańcy wyznania łacińskiego należeli do parafii w Laszkach. Drewniana cerkiew wybudowana w 1640 roku spaliła się w 1890 roku. Nowa, murowana cerkiew św. Mikołaja poświęcona została w 1894 roku przez biskupa Juliana Pałesza. Do parafii greckokatolickiej należały wsie Duńkowice i Michałówka. W 1868 roku Łazy wraz z Moszczanami liczyły 1149 mieszkańców. Na terenie Łazów w 1902 roku mieszkało 1546 osób w 288 domach. W tym czasie w obszarze dworskim były 4 domy i 38 mieszkańców. Majątkiem zarządzał hrabia Adam Zamojski zamieszkały w Wysocku. Łazy były wsią gminną leżały w granicach powiatu jarosławskiego, naczelnikiem gminy w 1902 roku był Iwan Werhun. Istniała tu jednoklasowa szkoła, druga szkoła powszechna została założona w 1924 roku przy Klasztorze SS Miłosierdzia w Moszczanach. W latach 1960-1964 obie miejscowości należały do powiatu radymniańskiego. W 1976 roku w Moszczanach, przy kaplicy zakonnej, erygowana została parafia wydzielona z parafii Laszki, obejmująca również Łazy i Wietlin.

Dnia 05.07.1820r. Księżna Maria Wirtemberska z Czartoryskich ofiarowała i sama urządziła nowo wybudowany obiekt Siostrom Miłosierdzia na szpital dla chorych i zakład dla sierot. Fundacji nadano nazwę: Instytut Sióstr Miłosierdzia. W centrum Instytutu zbudowano w latach 1820-1822 kaplicę, która przez bpa gnieźnieńskiego Ignacego Nałęcz Raczyńskiego została konsekrowana dnia 18 sierpnia 1822r. pow. św. Wincentego a Paulo.

Akt fundacyjny podpisał Cesarz Franciszek I w dniu 07.10.1830r. we Lwowie jako pierwotny akt fundacyjny. Ponieważ oddany majątek Instytutu przynosił zbyt małe dochody na utrzymanie, na podstawie zezwolenia Ks. Marii Wirtemberskiej z dnia 20.09.1852r. siostry odsprzedały folwark Moszczony, wieś Łazy i las w Surmarzówce hrabiemu Stefanowi Zamojskiemu, kontraktem kupna- sprzedaży z dnia 11.02.1872r. pozostawiając tylko część majątku i ziemię na utrzymanie Szpitala i Zakładu dla sierot. W związku z tą zmianą zażądano zmiany statutu fundacyjnego na nowy, gdyż to zmieniło warunki materialne Instytutu. Nowy statut fundacyjny zatwierdzono dopiero dnia 06.07.1936r. Celem Instytutu było: prowadzenie Szpitalika prywatnego dla 15 osób oraz Sierocińca połączonego ze Szkołą Powszechną dla 11 sierót. Stosownie do woli fundatorki liczba miejsc w szpitaliku -15, w sierocińcu -11 utrzymywana pozostaje bezpłatnie, a w miarę wolnych miejsc chorzy mogą być przyjmowanie płatnie na podstawie umowy zawartej z Zarządem Sióstr Miłosierdzia.

Państwowy nadzór nad fundacją sprawuje wojewoda Lwowski, a naczelną Minister Opieki Społecznej. Tak zatwierdzony statut podpisano dnia 06.07.1936r. przez Ministerstwo Opieki Społecznej w Warszawie.

     Istniejące dzieła spełniają swoją rolę bez przerwy przez wszystkie lata działalności. W szpitaliku rocznie pielęgnowano ok. 400 chorych oraz wychowywano i kształcono bezpłatnie od 40-45 sierot.

     W czasie I Wojny Światowej Instytut znalazł się na linii przemarszu wojsk najpierw austryjackich potem rosyjskich. Budynek Instytutu zamieniono na szpital wojskowy, gdzie znalazło ratunek ok.10 tysięcy rannych żołnierzy. Szpitalik stał się szpitalem tyfusowym i cholerycznym z 500 chorymi. Po wojnie dość mocno zniszczone budynki musiały być odrestaurowane i urządzone odpowiednio do wymogów sanitarnych, mimo to nie zaprzestano działalności. Po wojnie nadal przebywały wychowanki -19 sierot. W roku 1924 utworzono przy Instytucie Szkołę Powszechną- Publiczną 4- klasową, do której oprócz wychowanek uczęszczały dzieci pracowników folwarcznych z Moszczan. Nadal istniał szpitalik gdzie pielęgnowano 36 ubogich nieuleczalnie chorych i rekonwalescentów. Wkrótce szpital przekształca się na przytułek dla sierot i kalek.

     W okresie międzywojennym siostry nadal prowadzą Zakład dla sierot oraz sprawują opiekę nad nieuleczalnie chorymi.

     W chwili wybuchu II Wojny Światowej w 1939r. w szkole i sierocińcu przebywało 80 dzieci w wieku od 5-14 lat, a w przytułku 19 staruszek. Zakład w Moszczanach dysponował nadal własnym folwarkiem, z którego dochody zgodnie z życzeniem fundatorki, przeznaczone były na utrzymanie domu.

     W dniu 13.10.1939r. otrzymano nakaz opuszczenia budynku w związku z zajęciem go przez wojsko niemieckie. Siostry wraz z  19 podopiecznymi zmuszone były przenieść się do Duńkowic. Gdy dworek w Duńkowicach został zabrany na szpital, siostry oraz dzieci wywieziono do Biłki Szlacheckiej koło Lwowa. Po kilku miesiącach wyrzucono je stamtąd i wówczas w ubiorze cywilnym rozproszyły się po okolicznych wsiach. W Chotyńcu założyły ambulatorium dla ludzi biednych. Pozostałe siostry z 20-stoma staruszkami przewieziono do Domu Starców w Sarnach tam często nocą potajemnie sprowadzały księdza dla zaopatrzenia umierających. Gdy w 1941r.  te tereny zajęli Niemcy, siostry mogły wrócić do Moszczan, ale już w charakterze dzierżawcy. Zmuszone przez Niemców do płacenia im należności za użytkowanie obiektu, który ich własnością. Dom był zdewastowany i ograbiony, Kaplicę zamieniono na salę rozrywkową, a wszystkie obrazy religijne uszkodzono ścierając z nich postacie świętych. Figura Matki Bożej w ogrodzie była bez głowy, którą zrzucił za pomocą sznura pewien żołnierz niemiecki sam przy tym ponosząc śmierć pod jej ciężarem.

     Dom w Moszczanach był oazą ludzi opuszczonych, wysiedleńców oraz uciekinierów z różnych stron okupowanej Polski. Przyjmowała ich pod swoją opiekę s. Maria Zieniewicz, odznaczająca się niezwykłą dobrocią i odwagą, która przy pomocy miejscowych gospodarzy zapewniała im schronienie, odzież oraz żywność. Ponadto s. Maria niestrudzenie wędrowała po okolicznych wioskach udzielając pomocy lekarskiej osobom chorym. W zamian za tę posługę obdarowywano ją żywnością tak bardzo potrzebną wszystkim, którzy chronili się pod dachem gościnnego domu.

     Pod koniec 1944r. i po zakończeniu wojny w 1945r. w zakładzie przebywało 30 dzieci i kilkanaście staruszek. Po zakończeniu wojny siostry skierowały prośbę do Ministerstwa Opieki Społecznej w Warszawie o zarejestrowanie zakładu w celu uzyskania pomocy i opieki Ministerstwa dla prowadzenia i odnowienia domu, który przekształcił się w zakład dla starców i kalek (dołączając do prośby statut fundacyjny). Rozpoczęto remont budynku i dostosowanie go do wymogów sanitarnych, dotychczas nie było ani światła, ani wody bieżącej. Równocześnie zaczęto przyjmować podopiecznych kierowanych przez państwo. W 1950r. było już 75 podopiecznych.

     Na mocy ustawy z dnia 20.03.1950r. o przejęciu przez państwo dóbr martwej ręki (Dz.U.nr9poz.87) Zgromadzenie traci w Moszczanach 35,90.68 ha ziemi oraz cały obiekt Fundacji. Decyzją z dnia 25.04.1951r. Instytut Sióstr Miłosierdzia zostaje przejęty przez państwo tworząc tym samym Dom Opieki. Zarząd Domu sprawuje siostra do czasu nadania kierownika przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Jarosławiu. W dniu 03.01.1952r. protokolarnie cały majątek Fundacji wraz z gospodarstwem i inwentarzem żywym zostaje przejęty na rzecz państwa, grunty orne i zabudowania przeznaczono na funkcjonowanie gospodarstwa pomocniczego przy Zakładzie. Od tej chwili Dom funkcjonuje jako Dom Pomocy Społecznej dla niedorozwiniętych i psychicznie chorych kobiet. W latach od 1952-1981 liczba pensjonariuszek wahała się w granicach od 170-220 osób.

Kaplica z 1820r. na fasadzie, której widnieje napis „Coś mi dał Boże litościwy przez czułość rodziców, racz w cząstce odebrać dla cierpiących. Błogosławieni miłosierni albowiem oni miłosierdzia dostąpią”. Z dniem 12.03.1976r. zostaje ustanowiona przez bp. Ignacego Tokarczuka Kościołem Parafialnym dla wsi Łazy i Wietlin III.

Ks. Kapelan odtąd pełni funkcję ks. Proboszcza w parafii, a siostry cały czas pracują w Domu Pomocy Społecznej.

     Na mocy ustawy z dnia 17.05.1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego (Dz.U.nr29) postanowieniem Komisji Majątkowej w Warszawie w dniu 05.02.1993r. zostaje przywrócona własność nieruchomości Zgromadzeniu.

Dom Pomocy Społecznej pozostaje w użytkowaniu na rzecz mieszkanek na mocy umowy dzierżawnej na czas określony między Starostwem Powiatowym w Jarosławiu a Zgromadzeniem SS. Miłosierdzia Prowincji Krakowskiej.

     Obecnie parafia w Moszczanach funkcjonuje jako samodzielny ośrodek duszpasterski, który przez ponad 32 lata kierowany był przez ks. Tadeusza Robótkę. Obecnie proboszczem jest ks. Ryszard Buryło. Duchową podbudową parafii jest prężnie działające zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia. Oprócz realizacji charyzmatu służby ubogim, swym wsparciem i życiem sakramentalnym, siostry podtrzymują duchowo parafian. Na przestrzeni swej działalności duszpasterskiej, przy parafii utworzyły się różne grupy. W parafii organizowane są spotkania wszystkich grup duszpasterskich, w celu organizowania pomocy przy budowie nowego kościoła.

 

TŁO HISTORYCZNE WYDARZEŃ OPISANYCH

W KRONICE DOMU SIÓSTR MIŁOSIERDZIA W MOSZCZANACH

ü             1 września 1939r. wojska niemieckie zaatakowały Polskę. Około godz.5 nad ranem wkroczyły na terytorium Rzeczypospolitej. Rozpoczęła się II wojna światowa.

ü             10 września 1939r. na frontowym odcinku Armii Kraków pod Jarosławiem nieprzyjaciela zatrzymuje 10 Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej pod dowództwem pułkownika Stanisława Mączka. Walki trwają cały dzień. Niemcy przekraczają San pod Radymnem, zajmują Sanok i Przemyśl.

ü             14 września 1939r. jednostki niemieckie otaczają Lwów. 10 Brygada płk Stanisława Mączka nie była w stanie rozbić niemieckiego klina, który rozdzielił polskie jednostki. Lwów zostaje odcięty od Żółkwi i składu amunicji w Hołomku. Lwów Niemcy przekazali Sowietom 23 września 1939r.

ü             17 września 1939r. „dziś rano armie sowieckie przekroczyły granicę Polski na całej długości od Dźwiny na północy po Dniestr na południu” (z komunikatu operacyjnego sztabu generalnego Armii Sowieckiej). Po 18-sto dniowej kampanii Armii Czerwonej Związek Sowiecki przesuną swoją granicę o 250 do 300km na zachód, zaanektował 190 tys. km kwadratowych terytorium Polski i 12 milionów mieszkańców. Ruszyła fala masowych aresztowań i zsyłek ludności cywilnej na Sybir.

ü             28 września 1939r. po południu na Kremlu zostaje zawarty niemiecko-sowiecki układ o granicach i przyjaźni. Dokonał się IV rozbiór Polski. Stalin sygnuje swym nazwiskiem mapę Polski, na której uprzednio niebieskim ołówkiem zaznaczył przebieg granicy. „linia graniczna zaczyna się u południowego cypla Litwy, biegnie stamtąd na ogół w kierunku zachodnim, na północ od Augustowa, aż do granicy Rzeszy i równa się z nią do rzeki Pisy. Od tego miejsca biegnie wzdłuż rzeki Pisy do Ostrołęki. Stamtąd biegnie w kierunku południowo-wschodnim dotykając Bugu pod Nurem. Następnie biegnie wzdłuż Bugu do Krystynopola, po czym odchyla się na zachód i biegnie na północ od Rawy Ruskiej i Lubaczowa aż do Sanu. Od tego miejsca biegnie wzdłuż rzeki do jej źródeł”. (Aneks do niemiecko-sowieckiego układu o granicy i przyjaźni).

ü             1 października 1939r. ludowy komisarz spraw zagranicznych W. Mołotow w przemówieniu na nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej ZSRR powiedział: „niezbyt  silne uderzenie niemieckich sił zbrojnych a następnie Armii Czerwonej wystarczyły, by nic nie pozostało z Polski, tego poczwarnego bękarta Traktatu Wersalskiego”.

ü             22 czerwca 1941r. Niemcy napadają na Związek Radziecki. Wojska niemieckie przekraczają granicę na Sanie.

ü             Wiosną 1944r. zaczyna się odwrót armii niemieckiej. Na ziemie polskie ponownie wkracza armia sowiecka i pozostaje tutaj do roku 1994.

ü             17 lipca – 2 sierpnia 1945r. na mocy decyzji Konferencji w Poczdamie Polska zostaje przyporządkowana do sowieckiej strefy wpływów.

ü             

CHARAKTERYSTYKA OBIEKTÓW ZABYTKOWYCH

OBIEKTY SAKRALNE

Jedynie ruiny zachowały siępo dawnej cerkwi greckokatolickiej p.w. św. Mikołaja w Łazach, wybudowanej w 1895 r., rozebranej w latach 1955-1965. Z zachowanych fragmentów można wnosić, że zbudowana była na planie krzyża łacińskiego. Obok znajdowała siędzwonnica, a całośćotoczona była starodrzewem.

 

KAPLICZKI I KRZYŻE PRZYDROŻNE

Na terenie Gminy Radymno zachowało się sporo kapliczek oraz krzyży przydrożnych. Rozpowszechniony jest tutaj zwyczaj stawiania nowych kapliczek w swoich obejściach — niekiedy nawiązujących formą do tradycyjnych. Jest to grupa zabytków najmniej narażonych na zniszczenie czy dewastację -jedynie groźnym symptomem jest chęć wymiany starych, zniszczonych krzyży na nowe, zwykle metalowe, bądź też nieudolne „odnawianie” kapliczek w sposób całkowicie niszczący ich pierwotny charakter. Postumentową formę ma kapliczka w Łazach — z drugiej połowy XIX w.

 

CMENTARZE

Większość cmentarzy wyznaniowych i komunalnych istniejących na terenie Gminy posiada charakter zabytkowy — ogółem jest ich 14. W tym 10 powstało co najmniej na początku XIX w., gdyż są zaznaczone na mapach katastralnych z połowy XIX w.  Duży cmentarz przycerkiewny istniał w Łazach -obecnie zachowany jest jeden nagrobek, cmentarz obecnie istniejący powstał zapewne w drugiej  połowie XIX w. Jako całość, największe walory prezentuje cmentarz w Łazach. Powstał on w drugiej połowie XIX w. Posiada ozdobną metalową bramę zawieszoną na murowanych słupach, w ostatnich latach został ogrodzony. Zachowało się na nim kilkadziesiąt nagrobków kamiennych i betonowych z przełomu XIX-XX w. o formach charakterystycznych dla cmentarzy wiejskich terenów wschodniej części byłego województwa przemyskiego – głównie okolic Lubaczowa – tzw. bruśnieńskich. Są to kamienne postumenty z krzyżami, o rzeźbiarskim opracowaniu, zwykle z figurą Chrystusa Ukrzyżowanego, niekiedy z dwiema postaciami niewieścimi u podstawy krzyża. Nagrobki te pochodzą z ludowych warsztatów kamieniarskich Brusna Starego, działających do lat czterdziestych XX w. Oprócz krzyży kamiennych, od drugiej połowy XIX w. stosowano teżżeliwne, ozdobne krzyże sytuowane na kamiennych bądź betonowych postumentach.

 

 

„SZKIC DZIEJÓW POSIADŁOSCI ZAMOYSKICH W WYSOCKU”

      Pałac Wysocki juz w XVII wieku był ulubionym miejscem pobytu królowej Marii Kazimiery „Marysieńki”, żony Jana III Sobieskiego. Pałac wraz z dobrami otrzymała „Marysieńka” po swoim pierwszym mężu Janie Zamoyskim. Pałac był  wówczas parterowym drewnianym budynkiem o kilku zaledwie pokojach ozdobionych pięknymi malowanymi kasetonami. Po śmierci króla, kiedy opuściwszy na zawsze Polskę osiedliła się w Rzymie, nadal w jej posiadaniu były dobra klucza Wysockiego. Dopiero w kilka lat później brak pieniędzy zmusił ją do sprzedania swoich dóbr Wysockich królowi francuskiemu Ludwikowi XIV. Ludwik XIV kupił Wysock nie dla siebie, ale dla Rakoczego księcia węgierskiego, który stanowił kartę przetargową w rozgrywkach politycznych z Austrią.

      Księżna Elżbieta z Lubomirskich, która poślubiła Adama Sieniawskiego, kasztelana krakowskiego nabyła Wysock w wyniku rozliczeń z Rakoczym w 1710r. Elżbieta Sieniawska to jedna z najbogatszych kobiet ówczesnej Rzeczpospolitej, która realizując zamysł tworzenia wielu okazałych rezydencji (m.in. Wilanów, Sieniawa) nie zapomina również o Wysocku. Początkowo budową nowego murowanego pałacu zajmuje się architekt Giowanii Spazio, a następnie całość prac przejmuje architekt S.A. Mayer, który kontynuuje dzieło budowy po śmierci Elżbiety na polecenie jej córki Zofii Denhoffowej. Budowę nowego pałacu zakończono w latach 1733-1734. W tym czasie klucz Wysocki, składający się z wielu folwarków, przechodzi do rodziny Czartoryskich poprzez powtórne małżeństwo Zofii z Augustem Aleksandrem Czartoryskim w 1731r.

      W posiadaniu tej wybitnej Familii, Wysock jest przez długie lata. Adam Kazimierz Czartoryski w 1788r. ofiaruje w posagu dobra Wysockie swojej córce Marii, która zawiera małżeństwo z Ludwikiem Wirtemberskim. Księżna Maria przebywa w Wysocku w latach 30-tych XIX w  i zamieszkała tam ze swoją matką Izabelą z Flemingów Czartoryską. Mebluje pałac i prawdopodobnie dokonuje przeróbek jego wnętrza. Tworzy kaplicę pałacową. Księżna Maria po śmierci matki Izabeli Czartoryskiej nie pozostaje długo w pałacu i w latach czterdziestych XIX wieku na skutek trudności finansowych sprzedaje go swojej siostrze Zofii za 20 tys. zł polskich, która w tym czasie jest żoną Stanisława Kostki Zamoyskiego. W ten sposób ośrodek rozległych niegdyś dóbr wrócił do dawnych właścicieli.

      Zofia Zamoyska zapisem testamentowym przekazuje klucz Wysocki swemu piątemu synowi hrabiemu Zdzisławowi Zamoyskiemu (1810-1855). Stefan Zamoyski (1837-1899), syn Zdzisława w 1875r. gruntownie przebudowuje pałac. Dobudowuje piętro, a całość wieńczy stromymi dachami mansardowymi. Na osi elewacji frontowej powstaje taras wsparty na czterech filarach, a przy ścianie wschodniej kryta weranda. Po tych architektonicznych zmianach pałac uzyskał wygląd reprezentacyjnej rezydencji magnackiej, a napis na elewacji południowej pałacu potwierdza te zmiany napisem w języku łacińskim: „Renovata A.D. MDCCCLXXV”.

      Tragiczny okres dla pałacu rozpoczyna się w roku 1915, gdy został obrabowany przez żołnierzy rosyjskich, a następnie spalony. Oprócz zabytkowych mebli przepadło wówczas wiele dzieł sztuki, w tym popiersie marmurowe Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej dłuta Canovy, portret tejże pędzla Grenze`a, mały zbiór wczesnego włoskiego malarstwa i biblioteka.

      Zamoyscy opuszczają Wysock, a w razie potrzeby zamieszkują położoną po lewej stronie gazonu oficynę. Pałac odbudowano stopniowo i dopiero w 1939r. ukończono budowę. Wysock zamieszkują potomkowie Zofii Zamojskiej tj. hrabia Zygmunt żonaty z Wandą Badeni, a ostatnim właścicielem Wysocka jest bratanek Zygmunta- Stefan żonaty z Elżbietą Czartoryską.

      W czasie drugiej wojny światowej pałac zostaje ponownie zniszczony i spalony. Po jej zakończeniu pałac i oficyna oraz majątek ziemski w ilości ok. 12 tys. ha zostaje znacjonalizowany i dostaje się w gestię miejscowego PGR-u. Niestety nowy gospodarz nie ma pieniędzy ani ochoty inwestować w „pańską posiadłość”. Szczęściem pod koniec lat pięćdziesiątych władze wojewódzkie w Rzeszowie podjęły decyzję o odbudowaniu zrujnowanego pałacu i przeznaczenie go na Dom Pomocy Społecznej. Odbudowę wykonano w latach 1957-1961.

      Ciekawą pamiątką dawnych czasów jest również zabytkowy park. Według tradycji, przy pomocy jeńców tureckich, królowa Marysieńka urządziła w Wysocku pierwszy ogród. Księżna Maria Czartoryska rozszerzyła i upiększyła założony przez królową park. Jan Ursyn Niemcewicz, który odwiedził Wysock w 1820r. pisze, że miejscowość ta słynęła z pięknych ogrodów w guście francuskim. Podziwiał długie szpalery drzew, piramidy ze świerków i cedrów, szpalery dębów sadzonych przez króla Jana, oranżerie z mnóstwem kwiatów.

       Po osiedleniu się w Wysocku Zamoyskich dawny ogród francuski zmieniano stopniowo na park krajobrazowy w stylu angielskim. Resztki dawnego założenia ogrodu zachowały się jedynie po tylnej stronie pałacu. W pobliżu obu narożników tylnej elewacji pałacu zaczynały się dwie aleje grabowe, z których lewa nosiła miano „wesołej” a prawa „smutnej”. Trzecia aleja wysadzona lipami zaczynała się w pobliżu „kopca Turka”. Pomiędzy alejami rozciągały się polany, na których samotnie lub grupami rosły stare lipy, wiązy, dęby. W różnych punktach ogrodu były też rozsiane liczne pomniki z doby romantyzmu. Duży obelisk poświęcony pamięci króla Jana III Sobieskiego miał napis:

Cieniste kasztany, lipy wyniosłe

osobliwe wytrwałe dęby,

ręką Sobieskiego

na jego zwycięstwo sadzone

czasy rycerskie i szczęśliwe chwile Polski

przypominają

1833

W innym miejscu jest duży głaz, na którym widnieje napis:

Kochał cień Twoich drzew

Krasę Twego kwiecia

Śpiew Twoich ptaków

Myślą czujną- pracą własną Cię zdobił

Strzeż wiecznie sędziwy ogrodzie pamięć

Zygmunta Zamoyskiego

1875-1931

Nad sadzawką powstałą w pobliżu rzeki stały romantyczne ruiny, a na specjalnym cmentarzysku pochowane zostały pieski „Biduś” i „Malik”, księżnej Izabeli Czartoryskiej i księżnej Marii Wirtemberskiej.

      Według stanu z 1939r. do pałacu Wysockiego wiodła aleja długości ponad półtora kilometra, wysadzona czterema rzędami lip. U jej wylotu stała brama wjazdowa, za którą rozpościerał się okrągły gazon. Po prawej stronie gazonu wznosił się tzw. „Kopiec Turka”, w którym według tradycji pochowany miał być wierny sługa królowej Marysieńki, jeniec turecki. Po lewej stronie znajdowała się oficyna, a obok niej lamus oraz drewutnia datowane na przełom XVII i XVIII wieku. Po tej samej stronie stała kuźnia pochodząca z XVII wieku.

       Po II wojnie światowej pałac został odbudowany, natomiast park wymaga uporządkowania i poważnych prac konserwacyjnych. Niestety ani wojewoda rzeszowski, ani starostwo powiatowe w Jarosławiu nie przeznaczają środków finansowych na renowację parku Wysockiego. Silne wiatry i burze powalają stare drzewa, których nikt nie chce konserwować i zabezpieczyć przed procesami próchnicznymi.

        Należy jeszcze dodać, że w pobliskich Laszkach w tamtejszym kościele fundacji Zamoyskich znajduje się grobowiec rodzinny Wysockiej linii Zamoyskich. Spoczywa tam dziewięciu przedstawicieli tego wybitnego rodu.

      Dom Pomocy społecznej w Wysocku w gminie Laszki (woj. Podkarpackie) istnieje od 1961r. Zlokalizowany jest na wsi, 14 km od powiatowego miasta Jarosław. Jest to dawny zabytkowy pałac usytuowany w starym parku. Przeznaczony jest dla 96 osób. Ludzi starych, przewlekle chorych, inwalidów.

 

 

BIBLIOGRAFIA:

-Książka: Gmina Radymno Krosno 2000

-Rocznik Archidiecezji Przemyskiej -1997

-www.starostwo.jaroslaw.pl

-www.wikipedia.pl

-www.podkarpackie.pl

-www.adarop.republika.pl

-Materiały archiwalne udostępnił: 

Ks. Ryszard Buryło

Ks. Prałat Kazimierz Golenia

Ks. Prałat Marian Fedyk

-Materiał źródłowy: „Kronika Domu Sióstr Miłosierdzia w Moszczanach

Dodaj komentarz

Your SEO optimized title page contents